زندگی: مرجع سفر و گردشگری. با شادی سفر کنید! بلیط هواپیما

منو

ارگ کریم خان شیراز

ارگ کریم خان شیراز که از برجسته ترین آثار دوره زندیه به شمار می رود، در ضلع شمال شرقی فلکه شهرداری شهر شیراز مرکز استان فارس واقع شده و از حیث نمایش سبک معماری آن دوره دارای اهمیت بالایی است.

کریم خان زند برای ساختن قصر خود ماهرترین سنگ تراشان، معماران و هنرمندان آن عصر را به شیراز دعوت کرد و بهترین نوع مصالح را از شهرها و کشورهای مختلف خریداری نمود و در اختیار کارگران قرار داد. در مدت زمان کوتاهی بنای ارگ ساخته شد.

ارگ کریمخان در حقیقت اندرونی و قصر سلطنتی سلسله زندیه در شهر شیراز بود. این ارگ به شکل قلعه آجری با دیواره های بلند ساخته شده که در هر چهار گوشه آن برجی بزرگ بر پا است.

ارگ کریم خانی قلعه ای مستطیل شکل است که در هر یک از اضلاع آن برجی از آجر به ارتفاع ۱۵ متر ساخته شده است. مابین اضلاع شمالی، جنوبی و غربی، ایوان بزرگی متشکل از یک تالار و ۲ اتاق سه دری بزرگ قرار دارد.

معماری ارگ به شیوه اصفهانی و از نوع معماری درونگرا است که وجود تزیینات ظریف و زیبای داخل ساختمان در مقابل تزیینات خشن و ساده دیوارهای بیرونی گواه این مطلب است. عمده مصالح در بنای ارگ سنگ و آجر است.

در ساختن ارگ، معماری نظامی و معماری مسکونی هر دو با هم به کار رفته است چرا که ارگ، خانه پادشاه بوده و باید از ضریب امنیتی بالایی برخوردار باشد. بنابراین دیواره های بیرونی که همانند دیوارهای یک قلعه نظامی است، بسیار مرتفع است. دیواره بنا در پایین ۳ متر ضخامت دارد و به صورت مخروط ناقص بالا رفته و ضخامت آن در بالا به ۲/۸ متر می رسد و در قسمت بالا، جانپناه دارد که محل استقرار سربازان بوده، تیرکش هایی نیز در این دیوار تعبیه شده که برخی کوچک هستند و حالت مورب دارند که محل قرار دادن تفنگ و اسلحه بوده و دیگر سوراخ های بزرگتری که برای راندن دشمن بوده است.

نمای تالارها با پنجره‌ های چوبی مشبک کاری شده همراه با شیشه‌ های رنگی پوشیده شده است. تالارها به وسیله دو سقف پوشیده شده‌ اند که یکی سقف طاقدار با مقرنس‌ های گچی در بخش داخلی آن تزیین شده و دیگری سقف کاذب که با فاصله‌ ای نسبت به سقف اصلی ایجاد گردیده.

هشتی ورودی آن فضای بزرگی است که یک در به باره بند (اصطبل) داشته و در حال حاضر مکان فروش بلیط است و در مقابل دری دارد که به پشت بام می رفته است. همچنین در داخل هشتی چند طاق نما برای نشستن وجود دارد. هشتی ارگ نسبت به هشتی دیگر خانه ها تزیینات کمتری دارد. در قسمت باره بند اتاق هایی مخصوص سر مهتر وجود داشته که هم اینک ویران شده است. این مکان در زمان پهلوی به عنوان زندان زنان مورد استفاده قرار گرفت، در وسط آن ساختمانی احداث شده بود که به هنگام مرمت ویران شد.

ضلع شرقی ارگ، دیوار بلندی است که درب ورودی در وسط آن قرار دارد. بر بالای سردر ورودی، صحنه ای از جنگ رستم و دیو سفید به وسیله کاشی های هفت رنگ لعابدار تصویر شده است. حمام خصوصی پادشاه، راهرو و اتاق نگهبانان نیز در پشت همین دیوار ساخته شده اند. در جلو این ایوان نیز دو ستون چوبی قرار دارد و حوضی چهارگوش نیز در جلو ایوان خودنمایی می کند.

شالوده و دیوارهای ارگ از سنگ ساخته شده اند و برای ساختن بقیه بنا از خشت پخته استفاده شده است. تزیینات داخلی، شامل قاب ها، ازاره هایی از سنگ مرمر یزد و تبریز و آیینه های بزرگی از روسیه، ترکیه عثمانی و اروپاست. نقاشی قسمت های بالا و سقف اتاق ها با آب طلا و لاجورد و رنگ های گیاهی و معدنی، رنگ آمیزی شده اند. نقش های اطاق ها اغلب گل و گیاه و به شکل ترنج و اسلیمی است.

امرا و فرمانروایان عصر قاجار بنا به سلیقه های شخصی در این بنا دخل و تصرف هایی ایجاد نمودند از جمله در حیاط مرکزی دست به ایجاد یک سلسله عمارت زدند که نسبت به ارگ وصله ناجوری بود و دیگر اینکه سطح نقاشی های دوران زندیه را پوشاندند و تزییناتی دیگر مطابق با سلیقه خود ایجاد نمودند. برای انجام این کار چون گچ به راحتی بر روی لایه های قبلی گچ قرار نمی گرفت سطح دیوار را با تیشه زخم کرده و به همین دلیل بیشترین تخریب را در بنا ایجاد کردند.

ارگ از نوع بناهای سه ایوانه است که ضلع ورودی آن به بخش خدماتی اختصاص دارد. پس از منقرض شدن حکومت زندیه و روی کار آمدن سلسله قاجاریه، ارگ به دارالحکومه تبدیل شد و مکانی برای استقرار یافتن والیان و حاکمان فارس گردید و تا اوایل سلطنت پهلوی نیز وضع به همین منوال بود. در زمان استانداری شاهزاده عبدالحسین میرزا فرمانفرما (متولد ۱۲۳۶ و متوفی ۱۳۱۸ هجری شمسی) به دستور وی کاشی کاری های ارگ ترمیم شد.

در زمان سلطنت رضاخان پهلوی بین سال های ۱۳۲۰ تا ۱۳۴۰ هجری شمسی و بعد از آن، ارگ به عنوان زندان بزرگ شهر در اختیار شهربانی قرار گرفت. در طول این مدت تمام آثار نقاشی و مقرنس کاری اتاق ها را با گچ پوشاندند و اکثر اتاق ها و تالارها به وسیله دیوار به صورت سلول های کوچکی در آمد.

در سال ۱۳۵۰ ساختمان ارگ در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت و کار مرمت و بازسازی آن مورد توجه قرار گرفت. در بازسازی ارگ برای حفظ اصالت بنا دقت فراوانی شده و نقاشی های زیبای آن از زیر گچ کاری ها بیرون آمده است. قرار است بعد از مرمت از این بنا به عنوان موزه بزرگ فارس مورد استفاده قرار گیرد.

آب این مجموعه از آب قنات رکن آباد معروف به رکنی تامین شده است. این آب از نظر املاح معدنی بهترین آب شیراز محسوب می شده است و هم اکنون با خراب شدن این قنات سیستم آبرسانی این مجموعه از بین رفته است. همچنین حوض آبی با سنگ های یکپارچه در ارگ وجود دارد که با فواره هایی همراه است. جنس سنگ آن از نوع آهکی و معروف به اتابک می باشد. این نوع حوض در برابر آب بسیار مقاوم است. حوض های شمالی و جنوبی در امتداد خود آبراهه ای دارد که در انتها به یک گودال مکعب شکل سنگی منتهی می شود.

ارگ کریم خانی در سال ۱۳۵۱ توسط وزارت فرهنگ و هنر با شماره ۹۱۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

 

منبع

۱- کتاب چهره ایران، راهنمای گردشگری استانهای ایران، موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، پاییز ۱۳۹۲٫

۲- کتاب آشنایی با جاذبه های گردشگری ایران، انتشارات آذر و سیمای دانش، دکتر حسین یاوری و معصومه ظفری، ۱۳۹۱٫

۳- راهنمای مصور ایرانگردی، موسسه کتاب سرای اعلمی، حمید اعلمی، بهار ۱۳۹۱٫

۴- تارنمای همشهری آنلاین

۵- تارنمای گردشگری آنوبانینی

۶- ویکی پدیا

 

دسته :  جاذبه های تاریخی, شیراز, قلعه ها, کاخ ها

دیدگاه ها